Otizmde kaynaştırma eğitimi, özel eğitim ihtiyacı bulunan otizmli öğrencilerin gerekli eğitimsel destekler ve bireysel düzenlemeler sağlanarak akranlarıyla birlikte eğitim sürecine katılmasını ifade eder. Kaynaştırmanın amacı yalnızca öğrencinin aynı sınıfta bulunması değil; akademik öğrenmeye, sosyal yaşama, iletişime ve okulun günlük etkinliklerine mümkün olduğunca etkin biçimde katılabilmesidir.
Bu nedenle otizmli bir öğrencinin genel eğitim sınıfına yerleştirilmiş olması tek başına başarılı bir kaynaştırma uygulamasından söz etmek için yeterli değildir. Öğrencinin bireysel özelliklerinin değerlendirilmesi, eğitim hedeflerinin belirlenmesi, sınıf ortamının gerektiğinde uyarlanması, öğretmenlerin desteklenmesi ve aile ile okul arasında düzenli iş birliği kurulması gerekir.
Türkiye'deki resmi düzenlemelerde kavram çoğunlukla kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitim şeklinde kullanılmaktadır. Özel eğitim ihtiyacı olan öğrenciler, eğitim değerlendirmeleri doğrultusunda akranlarıyla aynı sınıfta tam zamanlı veya özel eğitim sınıfında yarı zamanlı biçimde eğitimlerini sürdürebilir.
Kaynaştırma Eğitimi Nedir?
Kaynaştırma eğitimi, özel eğitim ihtiyacı bulunan öğrencilerin eğitimlerini akranlarıyla birlikte sürdürürken ihtiyaç duydukları özel eğitim ve destek hizmetlerinden de yararlanmasını temel alan bir eğitim yaklaşımıdır.
Buradaki temel düşünce öğrenciyi mevcut sisteme herhangi bir uyarlama yapmadan dahil etmek değildir. Eğitim ortamının da öğrencinin gereksinimlerine cevap verecek şekilde düzenlenmesi gerekir.
Otizmli bir öğrenci için bu düzenlemeler;
- öğretim yöntemlerinin uyarlanmasını,
- ders materyallerinin düzenlenmesini,
- görsel desteklerin kullanılmasını,
- yönergelerin daha açık hale getirilmesini,
- duyusal ihtiyaçların dikkate alınmasını,
- geçişlerin önceden yapılandırılmasını,
- ölçme ve değerlendirme yöntemlerinin uyarlanmasını,
- sosyal katılımın desteklenmesini
içerebilir.
Dolayısıyla nitelikli kaynaştırma eğitimi, öğrenci + sınıf + öğretmen + aile + destek hizmetleri birlikte düşünülerek yürütülen bir süreçtir.
Kaynaştırma ile Bütünleştirme Arasında Nasıl Bir İlişki Vardır?
Kaynaştırma ve bütünleştirme kavramları günlük kullanımda zaman zaman birbirlerinin yerine kullanılmaktadır. Güncel eğitim yaklaşımında ise öğrencinin yalnızca fiziksel olarak sınıfa dahil edilmesinden daha geniş bir perspektif önem kazanmıştır.
Bütünleştirme, öğrencinin eğitim ortamına gerçek anlamda katılımını merkeze alan daha kapsamlı bir bakış açısı sunar.
Bu açıdan;
“Otizmli öğrenci sınıfta mı?”
sorusundan ziyade;
“Otizmli öğrenci bu sınıfta öğrenebiliyor, iletişim kurabiliyor, etkinliklere katılabiliyor ve kendisini okulun bir parçası olarak hissedebiliyor mu?”
sorusuna odaklanmak daha anlamlıdır.
MEB'in özel eğitim yaklaşımında da kaynaştırma/bütünleştirme uygulamalarının yalnızca özel eğitim ihtiyacı olan öğrencinin genel eğitim sınıfına yerleştirilmesi anlamına gelmediği; öğrenci ve öğretmene gerekli özel eğitim desteğinin sağlanmasının temel unsurlardan biri olduğu belirtilmektedir.
Otizmli Öğrenciler Kaynaştırma Eğitimi Alabilir mi?
Otizm spektrumundaki öğrencilerin eğitim ihtiyaçları birbirinden oldukça farklı olabilir. Bu nedenle bütün otizmli öğrenciler için aynı okul veya sınıf düzeninin uygun olduğu varsayılamaz.
Bir öğrencinin;
- iletişim becerileri,
- akademik performansı,
- sosyal becerileri,
- günlük yaşam becerileri,
- duyusal özellikleri,
- destek ihtiyacı,
- sınıf ortamındaki gereksinimleri
birlikte değerlendirilmelidir.
Türkiye'deki özel eğitim sisteminde özel eğitim ihtiyacı olan bireyler, Özel Eğitim Değerlendirme Kurulu Raporu doğrultusunda eğitimlerini kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla sürdürebilir.
Buradaki temel yaklaşım öğrenciyi yalnızca tanısına göre değil, eğitim performansı ve bireysel ihtiyaçları doğrultusunda değerlendirmektir.
Tam Zamanlı Kaynaştırma Eğitimi Nedir?
Tam zamanlı kaynaştırmada özel eğitim ihtiyacı olan öğrenci, eğitimini akranlarıyla birlikte aynı sınıfta sürdürür.
Öğrenci kayıtlı bulunduğu okulda uygulanan genel eğitim programını takip eder ancak öğrencinin bireysel eğitim performansı ve ihtiyaçları doğrultusunda Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) hazırlanır.
Bu nedenle tam zamanlı kaynaştırma;
“Diğer öğrenciler ne yapıyorsa aynı şekilde yapmak”
anlamına gelmez.
Öğrencinin ihtiyaçlarına göre;
- öğretim biçimi,
- materyal,
- görevlerin kapsamı,
- çalışma süresi,
- değerlendirme yöntemi,
- çevresel koşullar
uyarlanabilir.
MEB düzenlemelerinde tam zamanlı kaynaştırma/bütünleştirme uygulanan okullarda uygun ortam düzenlemelerinin yapılması ve destek eğitim odası oluşturulması da eğitim sürecinin parçaları arasında yer almaktadır.
Yarı Zamanlı Kaynaştırma Eğitimi Nedir?
Yarı zamanlı kaynaştırmada öğrenci eğitim sürecinin belirli bölümlerini özel eğitim sınıfında, belirli ders veya etkinlikleri ise akranlarıyla birlikte sürdürebilir.
Örneğin öğrenci;
- görsel sanatlar,
- müzik,
- beden eğitimi,
- belirli akademik dersler,
- sosyal etkinlikler,
- okul faaliyetleri
gibi uygun görülen alanlarda akranlarıyla birlikte eğitim sürecine katılabilir.
Burada amaç öğrencinin mümkün olduğunca fazla süreyi genel eğitim sınıfında geçirmesini mekanik bir hedef haline getirmek değildir. Hangi eğitim ortamının öğrencinin öğrenme ve katılım ihtiyacına daha iyi cevap verdiği değerlendirilmelidir.
Tam zamanlı veya yarı zamanlı eğitim biçiminin belirlenmesinde öğrencinin eğitim performansı ve öncelikli ihtiyaçları dikkate alınır.
Otizmde Kaynaştırma Eğitiminin Merkezinde BEP Neden Yer Alır?
Otizmli öğrenciler arasında önemli bireysel farklılıklar bulunması nedeniyle standart bir eğitim planının bütün öğrencilerin ihtiyaçlarını karşılaması beklenemez.
Bu noktada Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) kaynaştırma sürecinin temel araçlarından biridir.
BEP genel olarak öğrencinin;
- mevcut eğitim performansını,
- öncelikli ihtiyaçlarını,
- ulaşması hedeflenen eğitim amaçlarını,
- kullanılacak öğretim yöntemlerini,
- eğitim ortamındaki uyarlamaları,
- destek eğitim hizmetlerini,
- ölçme ve değerlendirme biçimlerini
belirleyen bireyselleştirilmiş bir eğitim planıdır.
BEP'in yalnızca hazırlanıp dosyada saklanan resmi bir belge olarak görülmemesi gerekir.
Etkili bir BEP;
Değerlendirme → Hedef Belirleme → Uygulama → İzleme → Güncelleme
şeklinde sürekli işleyen bir süreç olmalıdır.
Kaynaştırma/bütünleştirme uygulanan okullarda BEP geliştirme biriminin oluşturulması mevzuat açısından da zorunludur.
Otizmli Öğrenci İçin BEP Hedefleri Nasıl Belirlenebilir?
BEP hedefleri yalnızca akademik derslerden oluşmak zorunda değildir.
Öğrencinin bireysel gereksinimlerine bağlı olarak şu alanlar da ele alınabilir:
Akademik Beceriler
Okuma, yazma, matematik ve ders kazanımları öğrencinin performans düzeyine göre yapılandırılabilir.
İletişim Becerileri
İsteklerini ifade etme, yardım isteme, soru sorma, konuşmayı sürdürme veya alternatif iletişim yöntemlerini kullanma gibi hedefler belirlenebilir.
Sosyal Beceriler
Akranlarla etkileşim kurma, sıra alma, grup etkinliğine katılma veya kişisel alanı anlama gibi beceriler üzerinde çalışılabilir.
Öz Düzenleme Becerileri
Bekleme, geçişlere uyum, yardım isteme veya zorlandığında uygun bir mola talep etme gibi beceriler hedeflenebilir.
Günlük Yaşam ve Bağımsızlık
Çantasını hazırlama, materyallerini düzenleme, yemek zamanı rutinleri veya kişisel bakım gibi bağımsızlık becerileri öğrencinin yaşına ve ihtiyacına göre programa dahil edilebilir.
Ailelerin ev ortamında sosyal, dil, motor ve öz bakım becerilerini nasıl destekleyebileceklerine yönelik uygulamalar içeren Ebeveyn Eğitim Programı bu alanlarda daha kapsamlı kaynak arayan ebeveynler için değerlendirilebilir.
Destek Eğitim Odası Nedir?
Destek eğitim odası, tam zamanlı kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitimine devam eden öğrencilerin ihtiyaç duydukları alanlarda destek eğitim hizmeti alabilmeleri için oluşturulan eğitim ortamıdır.
Destek eğitim odasının amacı öğrenciyi sınıftan uzaklaştırmak değil, genel eğitim sürecindeki öğrenmesini desteklemektir.
Örneğin öğrenci;
- belirli akademik kazanımlarda,
- iletişim becerilerinde,
- öğrenme stratejilerinde,
- bireyselleştirilmiş hedeflerde
ek desteğe ihtiyaç duyabilir.
MEB'in güncel açıklamalarında tam zamanlı kaynaştırma/bütünleştirme öğrencilerinin destek eğitim odasından yararlanması eğitim sürecinin zorunlu unsurları arasında belirtilmektedir.
Destek eğitim odası ile sınıf eğitiminin birbirinden kopuk iki ayrı süreç haline gelmemesi önemlidir. Destek eğitimde üzerinde çalışılan becerilerin sınıf ortamına aktarılması hedeflenmelidir.
Otizmli Öğrenci İçin Sınıf Ortamı Nasıl Uyarlanabilir?
Kaynaştırma eğitiminin başarısı çoğu zaman küçük fakat işlevsel sınıf düzenlemeleriyle önemli ölçüde desteklenebilir.
Her öğrenci için bütün uyarlamaların kullanılması gerekmez. İhtiyaçlar bireysel olarak belirlenmelidir.
Görsel Program Kullanmak
Günün akışının görsel olarak gösterilmesi öğrencinin;
- sırada ne olduğunu,
- hangi etkinliğin biteceğini,
- daha sonra ne yapılacağını
daha kolay anlamasına yardımcı olabilir.
Yönergeleri Açık Hale Getirmek
Uzun ve çok aşamalı yönergeler bazı öğrenciler için zorlayıcı olabilir.
“Defterinizi açın, geçen haftaki sayfayı bulun, soruları okuyun ve ilk üç soruyu çözün.”
yerine görev gerektiğinde daha küçük basamaklara ayrılabilir.
Görevleri Küçük Parçalara Bölmek
Uzun bir çalışma;
Başla → Birinci Bölüm → Kısa Kontrol → İkinci Bölüm → Tamamla
şeklinde yapılandırılabilir.
Geçişleri Önceden Bildirmek
Bir etkinlikten diğerine geçmek bazı otizmli öğrenciler açısından zorlayıcı olabilir.
“Beş dakika sonra oyun bitecek ve matematik dersine geçeceğiz.”
gibi önceden verilen açık bilgiler geçişleri daha öngörülebilir hale getirebilir.
Duyusal Ortamı Değerlendirmek
Yoğun ses, parlak ışık, kalabalık veya farklı duyusal uyaranlar bazı öğrencilerin derse katılımını zorlaştırabilir.
Burada amaç öğrenciyi bütün uyaranlardan tamamen uzaklaştırmak değil, hangi çevresel koşulların öğrenmesini güçleştirdiğini belirlemektir.
Kaynaştırma Eğitiminde Akademik Başarı Tek Ölçüt müdür?
Hayır.
Otizmde kaynaştırma eğitiminin başarısını yalnızca sınav notlarıyla değerlendirmek eksik bir yaklaşım olabilir.
Öğrencinin;
- sınıfa katılımı,
- bağımsız hareket edebilmesi,
- iletişim başlatabilmesi,
- yardım isteyebilmesi,
- akranlarıyla ilişki kurabilmesi,
- günlük okul rutinlerini takip edebilmesi,
- öğrendiği becerileri farklı ortamlarda kullanabilmesi
de önemli gelişim göstergeleridir.
Bir öğrencinin matematik performansı ilerlerken sosyal katılımı sınırlı kalabilir. Başka bir öğrencide akademik ilerleme daha yavaş olabilir ancak bağımsızlık ve iletişim alanında önemli gelişmeler görülebilir.
Dolayısıyla başarı öğrencinin bireysel eğitim hedefleri doğrultusunda değerlendirilmelidir.
Otizmde Akran Etkileşimi Kaynaştırma Eğitiminin Neresindedir?
Kaynaştırma eğitiminin önemli özelliklerinden biri otizmli öğrencinin doğal sosyal ortamlar içerisinde akranlarıyla etkileşim fırsatına sahip olmasıdır.
Ancak öğrencinin yalnızca diğer çocuklarla aynı odada bulunması sosyal etkileşimin kendiliğinden gelişeceği anlamına gelmez.
Akran etkileşimi gerektiğinde öğretmen tarafından yapılandırılabilir.
Örneğin;
- ikili çalışmalar,
- küçük grup etkinlikleri,
- ortak oyunlar,
- iş birlikli görevler,
- akran destekli etkinlikler
kullanılabilir.
Önemli olan öğrencinin sürekli “yardım edilen kişi” konumunda bırakılmamasıdır.
Otizmli öğrenci de grubun aktif bir üyesi olmalı ve güçlü olduğu alanlarda akranlarına katkıda bulunabilmelidir.
Akranların Otizm Hakkında Bilgilendirilmesi Neden Önemlidir?
Kaynaştırmanın sosyal boyutu yalnızca otizmli öğrenciyi kapsamaz.
Sınıftaki diğer öğrencilerin;
- bireysel farklılıkları anlaması,
- dışlayıcı davranışlardan kaçınması,
- farklı iletişim biçimlerine saygı göstermesi,
- gerektiğinde destek sunmayı öğrenmesi
daha kapsayıcı bir sınıf ortamına katkıda bulunabilir.
Bu bilgilendirmenin öğrencinin özel bilgilerini veya tanısını gereksiz biçimde paylaşmadan, yaş grubuna uygun biçimde gerçekleştirilmesi gerekir.
Amaç “farklı olan öğrenciyi açıklamak” değil, sınıfta farklı insanların farklı ihtiyaçlarının olabileceğini normalleştirmektir.
Kaynaştırma Eğitiminde Öğretmenin Rolü Nedir?
Sınıf öğretmeni veya branş öğretmeni kaynaştırma sürecinin temel aktörlerinden biridir.
Öğretmenin öğrencinin otizm tanısını bilmesinden daha önemli olan, öğrencinin nasıl öğrendiğini ve hangi koşullarda zorlandığını bilmesidir.
Öğretmen;
- BEP hedeflerini takip edebilir,
- görevleri gerektiğinde uyarlayabilir,
- görsel desteklerden yararlanabilir,
- sınıf rutinini öngörülebilir hale getirebilir,
- öğrencinin iletişim biçimini dikkate alabilir,
- akran ilişkilerini gözlemleyebilir,
- öğrencinin güçlü yönlerinden yararlanabilir,
- aile ve diğer uzmanlarla bilgi paylaşabilir.
Otizm alanındaki öğretim yöntemleri konusunda bilgi sahibi olmak kaynaştırma uygulamasının niteliğini artıran önemli unsurlardan biridir. Tohum Otizm Vakfı da kaynaştırma ortamlarında çalışan öğretmenlerin özel eğitim yöntemleri, sosyal beceri, iletişim ve bağımsız yaşam öğretimine ilişkin bilgi ve becerilerinin önemine dikkat çekmektedir.
Aile ile Okul Arasındaki İş Birliği Nasıl Olmalı?
Kaynaştırma eğitiminde aile yalnızca toplantıya çağrılan veya okuldan bilgi alan taraf olarak görülmemelidir.
Aile çocuğun;
- ilgi alanlarını,
- güçlü yönlerini,
- zorlandığı durumları,
- iletişim biçimini,
- duyusal özelliklerini,
- günlük rutinlerini
yakından bilen önemli bir bilgi kaynağıdır.
Öğretmen ise çocuğun akran grubu içerisindeki performansını gözlemleyebilir.
Bu iki perspektif birleştirildiğinde öğrencinin eğitim ihtiyaçları daha doğru anlaşılabilir.
Sağlıklı iş birliği;
Aile gözlemi → Okul gözlemi → Ortak hedef → Uygulama → Düzenli geri bildirim
şeklinde ilerleyebilir.
Otizmin eğitim ve aile sürecini çocukluktan ilerleyen yaşam dönemlerine kadar geniş biçimde değerlendiren Bebeklikten Erişkinliğe Otizm Aileler İçin Kılavuz, bu süreçleri daha bütüncül anlamak isteyen aileler için başvuru kaynaklarından biri olabilir.
Rehberlik Servisi, BEP Birimi ve RAM'ın Rolü
Otizmde kaynaştırma eğitimi tek bir öğretmenin sorumluluğunda yürütülen bir süreç değildir.
Okul içerisinde;
- okul yönetimi,
- sınıf veya branş öğretmeni,
- rehberlik servisi,
- özel eğitim öğretmeni,
- BEP geliştirme birimi,
- aile
arasında koordinasyon gerekebilir.
Rehberlik ve Araştırma Merkezleri (RAM) ise eğitsel değerlendirme ve yönlendirme süreçlerinde önemli rol oynar.
Bu yapının amacı farklı kişilerin birbirinden bağımsız uygulamalar gerçekleştirmesi değil, öğrencinin eğitim ihtiyaçları çevresinde ortak bir plan oluşturmaktır.
Ölçme ve Değerlendirme Otizmli Öğrenci İçin Nasıl Uyarlanabilir?
Kaynaştırma eğitiminde eşitlik her öğrenciye tamamen aynı koşulları sunmak anlamına gelmez.
Bazı öğrencilerin öğrendiklerini gösterebilmek için farklı düzenlemelere ihtiyacı olabilir.
Örneğin öğrencinin bireysel özelliklerine göre;
- ek süre,
- daha sakin bir değerlendirme ortamı,
- soruların açık biçimde yapılandırılması,
- uygun materyaller,
- farklı cevaplama yöntemleri
gibi düzenlemeler düşünülebilir.
Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliğinde de kaynaştırma/bütünleştirme öğrencilerinin başarılarının BEP doğrultusunda değerlendirilmesi; öğrencinin gelişim özelliklerine ve eğitim performansına göre süre, ortam, yöntem, cihaz ve materyal düzenlemelerinin yapılabilmesi öngörülmektedir.
Okul Öncesinde Otizm ve Kaynaştırma Eğitimi
Okul öncesi dönem, kaynaştırma uygulamalarının önemli olduğu dönemlerden biridir.
Bu yaşlarda sınıf ortamı;
- oyun,
- iletişim,
- sıra alma,
- taklit,
- ortak etkinlik,
- günlük rutin,
- öz bakım
gibi çok sayıda becerinin doğal ortamda kullanılmasına fırsat verebilir.
Ancak okul öncesi kaynaştırmanın başarılı olması için yalnızca çocuğun sınıfa kaydedilmesi yeterli değildir.
Öğretmenin otizm hakkında bilgi sahibi olması, sınıf rutinlerinin gerektiğinde uyarlanması, çocuğun sosyal katılımının desteklenmesi ve aileyle düzenli iş birliği kurulması önemlidir.
Tohum Otizm Vakfı'nın okul öncesinde kaynaştırmaya ilişkin çalışmalarında da öğretmenlerin bilgi ve mesleki kapasitesinin geliştirilmesi ile aile farkındalığı kaynaştırmanın önemli parçaları arasında ele alınmıştır.
İlkokul ve Sonraki Eğitim Dönemlerinde İhtiyaçlar Nasıl Değişebilir?
Öğrencinin yaşı ilerledikçe okul ortamındaki beklentiler de değişir.
Okul öncesinde;
- oyun,
- grup etkinliği,
- günlük rutin
ön plandayken ilkokulda akademik görevler artmaya başlar.
Ortaokul ve lise döneminde ise;
- farklı öğretmenlerle çalışma,
- ders değişiklikleri,
- ödev yönetimi,
- sınavlar,
- sosyal ilişkilerin karmaşıklaşması,
- bağımsız hareket etme
gibi yeni beklentiler ortaya çıkar.
Bu nedenle erken dönemde hazırlanmış bir eğitim planının yıllarca aynı biçimde uygulanması uygun olmayabilir.
BEP ve destek düzenlemeleri öğrencinin gelişimi ve değişen okul koşulları doğrultusunda yeniden değerlendirilmelidir.
Otizmde Kaynaştırma Eğitiminde Zorbalık Riski Neden Göz Ardı Edilmemeli?
Kaynaştırmanın hedeflerinden biri sosyal katılımdır. Ancak fiziksel olarak akranlarla aynı ortamda olmak her zaman sosyal kabul anlamına gelmez.
İletişim farklılıkları, sosyal ipuçlarını yorumlamada yaşanan güçlükler veya sıra dışı görülen davranışlar bazı otizmli öğrencilerin dışlanma ve akran zorbalığı açısından daha savunmasız hale gelmesine neden olabilir.
Bu nedenle okul yalnızca akademik ilerlemeyi değil;
- akran ilişkilerini,
- teneffüslerdeki sosyal ortamı,
- dışlanmayı,
- alay edilme davranışlarını,
- öğrencinin okula yönelik duygusal tepkilerini
de takip etmelidir.
Otizmli bireylerde zorbalık, travma ve zorlayıcı yaşam deneyimlerinin etkilerini ayrıntılı olarak ele alan Otizmlilerde Zorlu Yaşantılar: Yas, Travma ve Zorbalık kitabı, bu alanı daha kapsamlı değerlendirmek isteyen aileler ve profesyoneller için ayrıca incelenebilir.
Kaynaştırmada Sık Yapılan Hatalar
Kaynaştırma eğitiminin uygulamada amacından uzaklaşmasına neden olabilecek bazı yaklaşımlar vardır.
Öğrenciyi Sınıfa Yerleştirmenin Yeterli Olduğunu Düşünmek
Öğrencinin sınıfta bulunması katılım anlamına gelmez.
Öğrenci dersin büyük bölümünü anlamadan veya etkinliklere dahil olmadan geçiriyorsa fiziksel kaynaştırma gerçekleşmiş olsa bile eğitimsel bütünleştirmeden söz etmek zorlaşır.
Bütün Öğrencilere Aynı Yöntemi Uygulamak
Adalet, her öğrenciye aynı materyali aynı sürede vermek değildir.
Bazı öğrencilerin hedefe ulaşabilmesi için farklı öğretim yollarına ihtiyacı olabilir.
Otizmli Öğrenciden Sürekli Uyum Beklemek
Kaynaştırma yalnız öğrencinin sınıfa uyum sağlaması değildir.
Sınıf ortamının da gerektiğinde öğrencinin ihtiyaçlarına göre esnekleşmesi gerekir.
Her Davranışı Otizme Bağlamak
Öğrencinin yaşadığı her güçlüğü otizm tanısıyla açıklamak doğru değildir.
Bir davranış;
- görevin zorluğu,
- iletişim problemi,
- duyusal yük,
- sosyal stres,
- yorgunluk,
- anlaşılmayan bir beklenti
gibi farklı nedenlerle ilişkili olabilir.
Öğrencinin Güçlü Yönlerini Görmezden Gelmek
Eğitim yalnız eksikleri gidermeye odaklandığında öğrencinin ilgi alanları ve güçlü yönleri gözden kaçabilir.
Güçlü yönlerin ders ve sosyal etkinliklere dahil edilmesi katılımı destekleyebilir.
Başarılı Bir Kaynaştırma Süreci Nasıl Değerlendirilebilir?
Kaynaştırmanın başarısını değerlendirirken yalnızca;
“Notları yükseldi mi?”
sorusuna bakmak yeterli değildir.
Daha kapsamlı bir değerlendirmede şu alanlar izlenebilir:
Öğrenci Derse Daha Fazla Katılıyor mu?
Sınıf etkinliklerinde aktif olarak yer alabiliyor mu?
Bağımsızlığı Artıyor mu?
Daha önce yoğun destekle yaptığı görevleri giderek daha bağımsız gerçekleştirebiliyor mu?
İletişim Becerilerini Kullanabiliyor mu?
Yardım isteme, soru sorma veya ihtiyaçlarını ifade etme becerileri gelişiyor mu?
Akran Etkileşimi Artıyor mu?
Yalnızca yetişkinlerle değil, akranlarla da anlamlı sosyal etkileşimler kuruluyor mu?
Okula Katılım Konusunda Rahat mı?
Sürekli yoğun stres, kaçınma veya zorlanma belirtileri bulunuyor mu?
BEP Hedeflerinde İlerleme Var mı?
Belirlenen bireysel hedefler düzenli olarak izleniyor ve gerektiğinde güncelleniyor mu?
Bu göstergeler birlikte değerlendirildiğinde kaynaştırma eğitiminin öğrenci açısından gerçekten işlevsel olup olmadığı daha iyi anlaşılabilir.
Kaynaştırma Eğitimi Otizmli Olmayan Öğrencilere de Katkı Sağlayabilir mi?
Kapsayıcı eğitim ortamlarının yalnız özel eğitim ihtiyacı olan öğrenciye katkı sağladığını düşünmek eksik olabilir.
Farklı özelliklere sahip öğrencilerin aynı ortamda eğitim görmesi;
- bireysel farklılıkları tanıma,
- empati,
- iş birliği,
- farklı iletişim biçimlerine saygı,
- birlikte problem çözme
gibi sosyal becerilerin gelişmesine de katkıda bulunabilir.
Ancak bu kazanımların ortaya çıkması kendiliğinden gerçekleşmeyebilir. Okul kültürünün kapsayıcı olması ve öğretmenlerin sınıftaki sosyal etkileşimleri bilinçli biçimde desteklemesi önemlidir.
Otizmde Eğitim Sürecini Anlamak İçin Güvenilir Kaynaklardan Yararlanmak
Otizmde eğitim ve okul yaşamıyla ilgili kararlar her öğrenci için bireysel olarak değerlendirilmelidir. İnternette yer alan genel öneriler bir öğrencinin BEP'inin veya profesyonel eğitim değerlendirmesinin yerine geçmez.
Ailelerin ve eğitimcilerin otizmin gelişimsel özellikleri, iletişim, öğrenme ve destek süreçleri hakkında kapsamlı bilgi edinmesi ise eğitim sürecine daha bilinçli yaklaşılmasına yardımcı olabilir.
Otizm konusunda uzmanlık temelli farklı yayınları bir arada incelemek isteyenler Otizm kitapları kategorisinden ailelere ve profesyonellere yönelik kaynaklara ulaşabilir.
Simurg Art'ta otizmle ilgili eğitim, gelişim ve günlük yaşam konularında hazırlanan diğer içerikler ise Otizm blog bölümünde yer almaktadır.
Başarılı Kaynaştırma, Öğrencinin Aynı Sınıfta Bulunmasından Fazlasıdır
Otizmde kaynaştırma eğitiminin temel hedefi öğrencinin yalnızca akranlarıyla aynı fiziksel ortamda bulunması değildir.
Nitelikli bir kaynaştırma sürecinde öğrenci;
sınıfta bulunur → eğitime erişir → etkinliklere katılır → iletişim kurar → akranlarıyla etkileşir → giderek daha bağımsız hale gelir.
Bu sürecin gerçekleşebilmesi için öğrencinin bireysel özelliklerinin anlaşılması, BEP'in işlevsel şekilde uygulanması, sınıf içi uyarlamaların yapılması, gerekli destek eğitim hizmetlerinin sunulması ve aile-okul iş birliğinin devam ettirilmesi gerekir.
Otizm spektrumundaki öğrencilerin birbirinden farklı olduğu unutulmamalıdır. Bir öğrenci için etkili olan düzenleme başka bir öğrenci açısından gerekli veya uygun olmayabilir.
Bu nedenle kaynaştırmanın niteliği, öğrencinin mevcut sisteme ne kadar benzediğiyle değil; eğitim sisteminin öğrencinin öğrenmesini ve gerçek katılımını ne ölçüde destekleyebildiğiyle değerlendirilmelidir.
